Hafıza çalışmalarını genç kuşaklarla birlikte tartışmayı hedeflediğimiz Hafıza ve Gençlik programı kapsamında 19 ve 20 Eylül’de İstanbul’da bir çalıştay düzenledik. Farklı şehirlerden gençleri bir araya getiren çalıştayda  programın bu yıl yürüttüğü Hatırlayanlar projesini ve devam eden dördüncü dönemini değerlendirdik.

CultureCIVIC: Kültür Sanat Destek Programı desteğiyle hayata geçirdiğimiz Hatırlayanlar projesi kapsamında, sene boyunca Eskişehir, İskenderun, Rize, Fındıklı, İzmir ve Van’da gençlerle bir araya gelmiştik. Katılımcı gençler, hafıza yürüyüşleri ve atölyeler aracılığıyla kentlerin çok katmanlı hafızasını keşfetmiş; kendi hafızalaştırma proje fikirlerini geliştirmişti.

İstanbul’daki çalıştay, Hatırlayanlar’ın yanı sıra Hafıza ve Gençlik programımızın 2021’den bu yana biriktirdiği deneyimleri ve dördüncü dönem katılımcısı gençlerin üretim süreci devam eden projelerini birlikte değerlendirdiğimiz bir buluşma oldu. 

19 Eylül’de Mercure İstanbul Bomonti Hotel’de gerçekleştirdiğimiz açık oturumları 100’e yakın dinleyici takip etti. 20 Eylül’de ise Hafıza Merkezi ofisinde yürüttüğümüz kapalı “Ortak Üretim Atölyesi” 30 genç katılımcıyla verimli bir proje geliştirme çalıştayı oldu.

Türkiye’nin dönüşen hafıza sahası üzerine

Çalıştayın ilk oturumunda “Türkiye’nin Dönüşen Hafıza Sahası: Yerel Dinamikler, Yeni Anlatılar ve Sınırlar” başlığı altında Türkiye’de hafıza alanının değişen dinamikleri ele alındı. Zozan Bor, Dara Demiralp, Aysel Öztürk ve Serkan Turgut’un katılımıyla, farklı yerel deneyimlerden ve çalışma alanlarından hareketle hafıza çalışmalarının bugün karşılaştığı imkânlar ve sınırlar üzerine konuşuldu.

Bu tartışmanın ardından program, hafızayı yalnızca konuşulan değil, mekânlar üzerinden deneyimlenen ve takip edilen bir alan olarak ele alan “Hafızaya Yürümek” oturumuyla devam etti. Çalıştayın bu bölümü, Hafıza ve Gençlik’in dördüncü döneminde yürütülen Hatırlayanlar: Yerel Gençlik Buluşmaları deneyimini de değerlendirme fırsatı sundu. Eskişehir, İskenderun, RizeFındıklı, İzmir ve Van’da gerçekleşen buluşmalarda gençlerle kentlerin çok katmanlı hafızası, yerel hafıza çalışmaları ve bu çalışmaların geleceği üzerine düşündük; hafıza yürüyüşleri aracılığıyla kentlerin hafızasını taşıyan mekânları ve yerelde çalışan yapıları keşfettik.

Çalıştayda farklı şehirlerde gerçekleştirilen hafıza yürüyüşlerinden hareketle Asena Günal, Muzaffer Kaya, Tofan Sunbul ve Mişel Uyar ile yerel hafızayla kurulan ilişkiler, kentlerin çok katmanlı hafızası ve hafıza çalışmalarının yerelle kurduğu bağ üzerine konuştuk. Oturumda ayrıca Hatırlayanlar kapsamında gerçekleşen yerel gençlik buluşmalarından ürettiğimiz videoyu birlikte izledik.

Bu deneyimlerin çalıştayda yeniden bir araya gelmesiyle, farklı şehirlerde ortaya çıkan sorular, yöntemler ve deneyimler arasında bağlantılar kurma imkânı bulduk. Hafıza ve Gençlik’in dört dönemlik birikimini, devam eden çalışmalarla birlikte ele alarak hafıza alanının geleceğine ve gençlerin bu alandaki rolüne dair yeni sorular üzerinde düşündük.

Gençlerin hafızalaştırma projeleri

Öğleden sonraki bölüm ise doğrudan Hafıza ve Gençlik dördüncü dönem katılımcılarının üretimlerine ayrıldı. Önümüzdeki günlerde paylaşmaya başlayacağımız, gençlerin dönem boyunca üzerinde çalıştıkları özgün hafızalaştırma projelerini sundukları iki oturumda, farklı konulara, yöntemlere ve hafıza biçimlerine odaklanan çalışmalarını dinledik.

İlk bölümde İlker Çalışkan’ın “Akşamdan Kalanlar”, Doğan Kalak ve Sipan Satıç’ın “MARİN: Bagok’ta Bir Yer” ve Afife Ebrar Aydın’ın “Kars’ın Çok Katmanlı Hafıza Yürüyüşü” başlıklı çalışmaları yer aldı. Sunumların ardından İpek Mayıs Oğuz ve Oğulcan Yediveren’in katkılarıyla projeler üzerine tartıştık.

İkinci bölümde ise Atilla Seçkin Babacan’ın “Ih Manamu: Patriyot Yemekleriyle Geçmişin İzini Sürmek”, Edanur Dursun, Özgü Eren ve Hande Nur Aksoy’un “Buradayım, Ama Haritada Değilim” ve Aliye Bermal Akıl’ın “Hîro” başlıklı projelerini dinledik. Gülhan Balsoy ve Anna Maria Beylunioğlu’nun tartışmacı olarak katkı sunduğu oturumda, gençlerin geliştirdiği bu çalışmaların farklı yöntem ve anlatı biçimleri üzerine birlikte düşündük.

Bu sunumlar, program boyunca gençlerin yalnızca hafıza alanına dair tartışmalara katılmadığını; kendi sorularından, deneyimlerinden ve araştırma alanlarından hareketle hafızalaştırma pratikleri geliştirdiğini de ortaya koydu. Çalıştayda paylaşılan projeler ise dördüncü dönem boyunca devam eden üretimlerin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.

Ortak Üretim Atölyesi

20 Eylül’de Hafıza ve Gençlik programının katılımcıları ve Hatırlayanlar projesi kapsamında yerel buluşmalara katılmış gençlerle bir ortak üretim atölyesi için bir araya geldik. Atölyenin amacı, yerelde geliştirilen hafızalaştırmaya dair proje fikirlerinden yola çıkarak ortak hafızalaştırma çalışmalarını geliştirmeye çalışmaktı. Böylece Türkiye’deki kırılgan ve fragmanter hafıza sahasını daha güçlü, kapsayıcı ve bağlantılı kılmak üzere kalıcı işbirliği ve dayanışma zemini oluşturmayı hedefledik.

Ortak Üretim Atölyesi’nde küçük grup halinde çalışan genç katılımcılar üç ana temaya odaklandı: Hafıza yürüyüşleri, hafıza nesneleri, hafızayı oyunlaştırmak. Bediz Yılmaz, Beril Sönmez ve Ekin Su Birinci mentorlüğüyle yürütülen atölyenin oturumları, katılımcıları farklı hafızalaştırma yöntemleriyle tanıştırıp özgün proje fikirlerini geliştirmelerini sağladı. Çalıştayın sonunda sunulan üç ortak proje fikrini geliştirmeye devam etmek için çalışma grupları oluşturuldu. Önümüzdeki aylarda Hafıza Merkezi olarak bu projeleri hayatta geçirmek için genç katılımcılarla beraber çalışmaya devam edeceğiz.

Devam eden çalışmalar ve yeni üretimler

Dördüncü dönem kapsamında Hatırlayanlar ve Barış için Gençlik ile devam eden çalışmalar, Aralık ayına kadar farklı üretim ve karşılaşmalarla sürecek. Gençler bu süreçte kendi projeleri üzerinde çalışmaya, buluşmalarını ve saha gezilerini gerçekleştirmeye devam edecek. Önümüzdeki günlerde tamamlanan projeleri paylaşmaya başlayacak; program kapsamında gerçekleştirilecek ikinci Saraybosna saha gezisiyle farklı bir hafıza deneyimi ve mekânıyla daha buluşacağız.

Barış için Gençlik kapsamında yürütülen çalışmaların bir parçası olarak ise geçtiğimiz hafta yayına başlayan “barışı konuşuyoruz” podcast serisi, gençlerin barış üzerine yürüttüğü düşünsel ve yaratıcı üretimlerden birini oluşturuyor. Podcastte farklı konuklarla barışın imkânlarını, hafıza ile ilişkisini ve gençlerin bu alandaki sözünü konuşmaya devam ediyoruz.

Dördüncü dönem kapsamındaki bu çalışmalar, Aralık ayında Barış için Gençlik projesinin tamamlanmasıyla birlikte sona erecek. O zamana kadar gerçekleşecek buluşmaları, saha gezilerini ve gençlerin ürettiği yeni çalışmaları paylaşmayı sürdüreceğiz.

Hafıza ve Gençlik’in dört dönem boyunca biriktirdiği deneyimleri, dördüncü dönemde devam eden çalışmaları ve yeni üretimleri hafizavegenclik.org web sitemizden takip edebilir, önümüzdeki günlerde paylaşılacak içeriklerden haberdar olabilirsiniz.

Bu etkinlik Culture Civic Kültür Sanat Destek Programı kapsamında Avrupa Birliği desteği ile hazırlanmıştır. İçeriğin sorumluluğu tamamıyla Hafıza Merkezi’ne aittir ve Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.